5 grudnia 2025–7 stycznia 2026

Wernisaż: 5 grudnia 2025 r., godz. 18.30

Konstanciński Dom Kultury „Hugonówka”, ul. Mostowa 15

Wstęp wolny

Wystawa koncentruje się na sztuce przedmiotu, stanowiącej wykładnik i odwzorowanie powszechnych upodobań. Ta dziedzina twórczości, u progu XX stulecia nazwana sztuką stosowaną, przeżywa w ostatnich latach wzrastające zainteresowanie, owocujące licznymi publikacjami i ekspozycjami.

Geneza stylu i kontekst historyczny

Ekspozycja nawiązuje do Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa (Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes), która odbyła się w Paryżu w 1925 roku. Choć pomysł narodził się już w 1911 roku, wybuch I wojny światowej przesunął to przełomowe wydarzenie, definiujące styl art déco, aż do roku 1925. Wystawa stała się momentem, w którym po raz pierwszy na tak szeroką skalę zaprezentowano nowoczesną wizję sztuki dekoracyjnej. Styl art déco, charakteryzujący się geometrycznymi, uproszczonymi, lecz wyrafinowanymi formami, wykorzystaniem szlachetnych materiałów i kunsztownych technik, łączył nowoczesność i elegancję, stając się synonimem luksusu w dwudziestoleciu międzywojennym. Dla odrodzonego po latach niewoli państwa polskiego, poszukiwanie polskiego stylu narodowego w sztuce dekoracyjnej zyskało wyjątkowe znaczenie, stając się jednym z fundamentów własnej tożsamości. Choć koncepcje sztuki rodzimej sięgają XIX stulecia (m.in. styl zakopiański Stanisława Witkiewicza), przełom nastąpił wraz z działalnością Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana (założonego w 1901 roku), a następnie Warsztatów Krakowskich (od 1913 roku) i Spółdzielni Artystów Plastyków „Ład” (od 1926 roku). Artyści ci, w tym Józef Czajkowski, Karol Tichy i Jerzy Warchałowski (komisarz polskiego pawilonu w Paryżu w 1925 r.), dążyli do stworzenia nowoczesnego stylu zakorzenionego w tradycji ludowej.

Paryski sukces

Polska ekspozycja na wystawie paryskiej w 1925 roku odniosła spektakularny sukces, zdobywając łącznie 172 nagrody, w tym 36 Grand Prix. Była to manifestacja nowoczesności, która nie odrzuca tradycji, lecz na niej bazuje. Ten mariaż nowoczesności z wpływami tradycyjnej sztuki ludowej jest charakterystyczny dla polskiej odmiany art déco. Tkactwo było jedną z najbardziej wyrazistych dziedzin, a sukces polskich kilimów (projektowanych przez m.in. Zofię Stryjeńską, Karola Tichego i artystów związanych z „Ładem”) wywołał w kraju „szaleństwo kilimowe”.

Eksponaty i artyści

Zgromadzone na wystawie zabytki pochodzą ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach i Konstancińskiego Domu Kultury oraz z prywatnych kolekcji mieszkańców Konstancina-Jeziorny Hanny Budnickiej, Hanny Winogrodzkiej-Szaflik, Witolda Rawskiego oraz Aurelii Kuran-Puszkarskiej, kolekcjonerki porcelany ćmielowskiej, której zbiory stanowią trzon ekspozycji.

Aurelia Kuran-Puszkarska, mieszkanka Konstancina-Jeziorny, kolekcjonerka, której zbiory stanowią trzon wystawy

Z wykształcenia ekonomistka, z zamiłowania kolekcjonerka. We współczesnym świecie zdominowanym przemysłowymi, utylitarnymi wytworami szczególnie docenia ponadczasowe piękno ćmielowskiej porcelany, którą gromadzi od ponad dwudziestu pięciu lat. Jako wiceprezes Towarzystwa Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina im. Stefana Żeromskiego aktywnie włącza się w działalność na rzecz zachowania oraz popularyzacji dziedzictwa kulturowego, historycznego i przyrodniczego tego wyjątkowego miejsca.

Na wystawie prezentowane są:

• Ceramika: Bogaty zespół porcelany z fabryki w Ćmielowie – jednego z czołowych producentów epoki. Wytwórnia, dążąc do podniesienia poziomu artystycznego, zatrudniała wybitnych projektantów, takich jak Tadeusz Szafran, Bogumił Marcinek i Wincenty Potacki. Prezentowane są serwisy i figurki stanowiące kwintesencję polskiego art déco, np. serwisy Kula, Kaprys i Płaski Bogdana Wendorfa. Fabryka realizowała także zamówienia dla polskich ambasad, co podkreślało jej prestiż i symboliczne znaczenie. Warto również zwrócić uwagę na wyroby z fabryk „Giesche” w Katowicach i Fajansu w Pacykowie.
• Szkło: W polskim przemyśle szklarskim dominowały wpływy europejskiego, zwłaszcza francuskiego art déco (prekursorem był René Lalique). Najsłynniejsze były wyroby Huty Niemen w Brzozówce, eksportowane do wielu krajów, oraz Huty Szkła Gospodarczego „Hortensja” w Piotrkowie Trybunalskim.
• Meble: Dwudziestolecie międzywojenne to czas odchodzenia od przeładowanych wnętrz na rzecz pomieszczeń jasnych, przestrzennych i funkcjonalnych. Meble cechowała lekkość, czytelność konstrukcji, szlachetność materiału i geometryczne formy. „Ładowcy” mieli ambicje kompleksowego projektowania wnętrz i propagowali hasła „sztuka wszędzie” i „sztuka dla każdego”, choć ich rzemieślnicza technologia ograniczała produkcję masową.

Art déco jako symbol luksusu i tożsamości

Art déco było obecne niemal we wszystkich dziedzinach, od mody (repliki strojów z epoki) po architekturę. Kulminacją tego stylu było luksusowe wyposażenie polskich transatlantyków m/s Piłsudski i m/s Batory, wodowanych w latach 1934–1935. Nad ich jednorodnie stylowo skomponowanymi wnętrzami pracowało ponad 70 polskich artystów, m.in. Zofia Stryjeńska, Witold Leonard oraz twórcy związani z „Ładem”. Każdy przedmiot na pokładzie – od parkietów, przez meble i lampy, po klamki i sztućce – był dziełem polskich twórców, a dominujący art déco miał ogromne znaczenie propagandowe i symboliczne, stając się widomym symbolem polskiej kultury i nowoczesności.

Zachowane zabytki, fotografie i relacje literackie układają się w opowieść o szczególnym okresie historii, którego kres wyznaczyła II wojna światowa, przerywając historię artystycznych projektów i środowisk twórczych.

Wernisaż 5 grudnia o godz.18.30 uświetnią wykład dr Magdaleny Śniegulskiej-Gomuły z Muzeum Narodowego w Kielcach oraz seans kinowy (ok. godz. 20.15). Będzie można obejrzeć dwa klasyczne polskie filmy z lat 30. „Czy Lucyna to dziewczyna?” (1934, reż. Juliusz Gardan) i „Piętro wyżej” (1937, reż. Leon Trystan) z niezapomnianym Eugeniuszem Bodo. To kino z epoki pozwala poczuć atmosferę międzywojnia – modę, styl życia i elegancję, które są bliskie estetyce art déco. Wstęp wolny.

Oprac. Magdalena Śniegulska-Gomuła, kurator wystawy

dr nauk humanistycznych w dziedzinie nauk o sztuce, kustosz dyplomowany, kierownik Działu Rzemiosła Artystycznego Muzeum Narodowego w Kielcach. Autorka publikacji z dziedziny rzemiosła artystycznego i sztuki nowożytnej oraz scenariuszy wystaw; zainteresowania badawcze koncentruje na ceramice polskiej i zabytkowych tekstyliach. Członek Oddziału Świętokrzyskiego Stowarzyszenia Muzealników Polskich.

Muzeum Narodowe w Kielcach to instytucja z ponad 100-letnią tradycją. W pięciu oddziałach (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich, Muzeum Archeologiczne w Wiślicy, Muzeum Dialogu Kultur, Muzeum Stefana Żeromskiego, Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) zgromadzono bogate zbiory z dziedziny malarstwa, rzemiosła artystycznego, grafiki, sztuki współczesnej, sztuki ludowej, literatury, historii naturalnej, archeologii oraz historii ze znakomitą kolekcją militariów i numizmatów. Główną siedzibą Muzeum jest Dawny Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach, jedna z najwspanialszych i najlepiej zachowanych rezydencji z epoki Wazów, z oryginalnymi XVII- i XVIII-wiecznymi wnętrzami oraz unikatowymi elementami wystroju architektonicznego. W północnym skrzydle Pałacu znajduje się Galeria Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej im. alojzego Obornego, która urzeka dziełami wybitnych artystów, takich jak m.in. Jacek Malczewski, Franciszek Kostrzewski, Józef Szermentowski, Olga Boznańska, Józef Pankiewicz. Swoje zbiory Muzeum regularnie udostępnia na stronie internetowej

www.mnki.pl
https://mnki.pl/pl/o_muzeum/zbiory_online

Home Point zaprasza!